به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، دانشمندان با بررسی تصاویر مدارگرد شناسایی ماه ناسا، دهانهای تازه روی سطح ماه پیدا کردهاند که حدود ۲۲۲ متر عرض دارد و بر اثر برخورد یک جرم فضایی بزرگ در سال ۲۰۲۴ ایجاد شده است. این دهانه که «مکگچین» نام گرفته، بزرگترین دهانه تازهشکلگرفتهای است که تاکنون در منظومه شمسی شناسایی شده و فرصتی کمسابقه برای مطالعه آثار اولیه برخوردهای شدید فضایی فراهم کرده است.
در این گزارش میخوانید:
- دهانه جدید ماه چگونه و چه زمانی شکل گرفت؟
- دهانه مکگچین روی ماه چقدر بزرگ است؟
- جرم فضایی برخوردکننده به ماه چه ابعادی داشت؟
- چرا کشف این دهانه برای دانشمندان اهمیت زیادی دارد؟
- مدارگرد شناسایی ماه ناسا چگونه این برخورد را کشف کرد؟
- برخورد سنگ فضایی چه تغییری در خاک و سطح ماه ایجاد کرده است؟
- چرا منطقه اطراف دهانه جدید، شبها سردتر از سطح ماه است؟
- ناسا چگونه میخواهد دهانه تازه ماه را با جزئیات بیشتری بررسی کند؟
- این برخورد نادر چه اطلاعاتی درباره تاریخچه برخوردهای فضایی در منظومه شمسی میدهد؟
این دهانه در جریان بررسی معمول دادههای مدارگرد شناسایی ماه ناسا (LRO) شناسایی شد. این فضاپیما از سال ۲۰۰۹ در حال تصویربرداری و بررسی سطح ماه است و تاکنون هزاران تغییر جدید در سطح این قمر را ثبت کرده است. «رابرت واگنر»، متخصص پردازش تصاویر، در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۵ هنگام بررسی دادههای LRO متوجه یک لکه روشن و بزرگ با هالهای تیره در اطراف آن شد. این الگو با تغییرات معمول سطح ماه تفاوت داشت و همین موضوع باعث شد بررسی دقیقتری روی تصاویر انجام شود. پژوهشگران با بررسی تصاویر در سطح پیکسل و جستوجوی ذرات خاک و سنگ پرتابشده در اطراف محل، در نهایت تأیید کردند که این لکه حاصل برخورد یک جرم فضایی بزرگ با ماه بوده است.
دهانه مکگچین روی ماه چقدر بزرگ است؟
دهانه تازهکشفشده که به افتخار دانشمند فقید حوزه ماه، «تام مکگچین» نامگذاری شده، حدود ۷۲۸ فوت یا ۲۲۲ متر عرض و حدود ۴۳ متر عمق دارد. برای درک بهتر اندازه آن، عرض این دهانه تقریباً به اندازه طول دو زمین فوتبال است. چنین برخورد بزرگی روی ماه بسیار نادر است و به همین دلیل مشاهده یک دهانه تازه با این ابعاد اهمیت زیادی برای دانشمندان دارد. بررسیها نشان میدهد جرم برخوردکننده احتمالاً ابعادی در حد یک ساختمان سه تا شش طبقه داشته است؛ البته اندازه دقیق این جرم و انرژی برخورد آن هنوز در دست بررسی است.
برخورد سنگ فضایی چه زمانی اتفاق افتاد؟
مقایسه تصاویر قدیمی و جدید سطح ماه نشان میدهد این برخورد احتمالاً بین ۱۱ آوریل تا ۲۲ مه ۲۰۲۴ رخ داده است. تصاویر ثبتشده پیش از این بازه، دهانهای در این منطقه نشان نمیدهند؛ اما در تصاویر بعدی، دهانه جدید و حجم زیادی از مواد پرتابشده در اطراف آن دیده میشود. همین مقایسه زمانی به پژوهشگران اجازه داده است یکی از نادرترین اتفاقات سطح ماه را تقریباً در زمان وقوع آن شناسایی کنند.
چرا کشف این دهانه برای دانشمندان مهم است؟
سطح ماه به دلیل نداشتن جو قابلتوجه، دائماً در معرض برخورد اجرام فضایی قرار دارد. بیشتر این اجرام بسیار کوچک هستند، اما برخورد اجرام بزرگ میتواند دهانههایی عظیم ایجاد کند. دانشمندان تخمین میزنند هر سال حدود ۱۴۰ جرم فضایی در ابعاد یک میز کوچک به ماه برخورد کنند و دهانههایی در حدود ۹ متر ایجاد کنند. اما برخورد جرمی به اندازه آنچه دهانه مکگچین را ساخته، بسیار نادرتر است.
به همین دلیل، این دهانه به دانشمندان اجازه میدهد آثار اولیه یک برخورد بزرگ را در شرایطی بررسی کنند که زمان وقوع آن نسبتاً دقیق مشخص است.
سطح ماه بعد از برخورد چگونه تغییر کرده است؟
برخورد جرم فضایی تنها یک حفره در سطح ماه ایجاد نکرده است. انرژی برخورد باعث شد خاک و سنگهای سطح ماه به اطراف پرتاب شوند و ساختار منطقه نیز تغییر کند. دادههای ابزار Diviner روی مدارگرد LRO نشان داده است منطقهای به وسعت حدود ۶.۴ کیلومتر اطراف دهانه، هنگام شب حدود ۹ درجه سانتیگراد سردتر از سطح اطراف خود است.
دلیل این پدیده، تغییر در ساختار لایههای سطحی خاک ماه است. برخورد، خاک موسوم به «رگولیت» را بهشدت جابهجا و سست کرده و این تغییر باعث شده سطح آسیبدیده گرمای کمتری را در طول شب حفظ کند.
ناسا چگونه دهانه تازه ماه را بررسی میکند؟
مدارگرد شناسایی ماه ناسا همچنان به بررسی این دهانه ادامه میدهد. یکی از ابزارهای مهم برای مرحله بعد، دوربین با وضوح بالای LRO است که میتواند منطقه را با دقتی حدود ۹۰ سانتیمتر برای هر پیکسل تصویربرداری کند. دانشمندان با استفاده از این تصاویر میتوانند شکل دقیق دهانه، میزان مواد پرتابشده و آثار برخورد را بررسی کنند و اطلاعات بیشتری درباره اندازه و انرژی جرم برخوردکننده به دست آورند.
دهانه مکگچین فقط یک حفره تازه روی سطح ماه نیست؛ بلکه مانند یک آزمایش طبیعی است که به دانشمندان اجازه میدهد پیامدهای یک برخورد بزرگ را در فاصله کوتاهی پس از وقوع آن بررسی کنند. بررسی چنین برخوردهایی میتواند به درک بهتر نحوه شکلگیری دهانههای سطح ماه و سایر اجرام سنگی منظومه شمسی کمک کند. از آنجا که ماه فاقد جو قابلتوجه و فرایندهای شدید فرسایشی روی زمین است، آثار برخوردهای فضایی برای مدت بسیار طولانی روی سطح آن باقی میمانند.
به همین دلیل، هر دهانه تازهای که بتوان زمان شکلگیری آن را مشخص کرد، اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه برخورد اجرام فضایی با سطح اجرام منظومه شمسی در اختیار دانشمندان قرار میدهد.
منبع: popsci
۲۲۷۲۲۷
