همشهری آنلاین: سینما و تلویزیون فقط سرگرمی نیستند؛ آنها به ما یاد میدهند دنیا را چگونه ببینیم. تصویری که از بیماری روی پرده میبینیم، میتواند بر برداشت ما از بیمار، بدن و حتی معنای «زندگی سالم» تأثیر بگذارد. با این حال، تصویری که هالیوود از بسیاری از بیماریهای مزمن ارائه میدهد، فاصله زیادی با واقعیت زندگی میلیونها انسان دارد.
پژوهشی که به بررسی فیلمها و سریالهای محبوب پرداخته، نشان میدهد بسیاری از بیماریهایی که بخش بزرگی از جامعه با آنها زندگی میکند، در آثار سینمایی و تلویزیونی یا تقریباً غایباند یا به شکلی بسیار محدود و کلیشهای نمایش داده میشوند. برای مثال، شخصیتهای مبتلا به چاقی سهم بسیار کوچکی از شخصیتهای حاضر در این آثار را تشکیل میدهند، در حالی که چاقی در دنیای واقعی مسئلهای بسیار شایع است. نگرانکنندهتر اینکه شخصیتهای چاق در بسیاری از موارد با ویژگیهای منفی به تصویر کشیده میشوند و گاهی نیز خودِ ظاهرشان موضوع شوخی قرار میگیرد. بیماریهایی مانند آلزایمر، زوال عقل، دیابت و درماتیت آتوپیک نیز در مقایسه با میزان شیوعشان در جامعه، حضور بسیار کمرنگی در فیلمها و سریالها دارند.
مسئله فقط تعداد دفعاتی نیست که یک بیماری روی پرده ظاهر میشود؛ نحوه روایت آن نیز اهمیت دارد. وقتی بیماری وارد داستان میشود، اغلب به یک ابزار روایی برای ایجاد بحران، رنج یا مرگ تبدیل میشود. در داستانهایی درباره سرطان، مثلاً، دوربین بیشتر بر درمان، وخامت بیماری و ترس از مرگ متمرکز است تا بر زندگی روزمره کسانی که با سرطان زندگی میکنند یا از آن عبور کردهاند. در روایتهای مربوط به آلزایمر و زوال عقل نیز معمولاً از دست رفتن حافظه و تواناییهای فرد برجسته میشود و دیگر جنبههای شخصیت و زندگی او به حاشیه میرود.
این نوع بازنمایی فقط یک مسئله هنری نیست. فیلم و تلویزیون میتوانند بر نگرش جامعه تأثیر بگذارند. وقتی یک بیماری مدام با تراژدی، ضعف یا تمسخر همراه میشود، احتمال دارد کلیشهها و انگ اجتماعی نیز تقویت شوند. در مقابل، نمایش دقیق و انسانی بیماری میتواند به مخاطب کمک کند تجربه کسانی را که با آن زندگی میکنند بهتر بفهمد. به همین دلیل، گروهی از پژوهشگران، مدافعان حقوق بیماران و فعالان صنعت سرگرمی تلاش کردهاند ابزارهایی در اختیار نویسندگان و فیلمسازان قرار دهند تا بیماریها را واقعبینانهتر و پیچیدهتر به تصویر بکشند. اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا هالیوود حاضر است بیمار را فقط بهعنوان «بیمار» نشان ندهد؟
انسانی که بیماری دارد، هنوز همان انسانی است که عاشق میشود، کار میکند، شوخی میکند، خانواده دارد، آرزو میکند و زندگی روزمرهاش را ادامه میدهد. شاید مهمترین تغییر این باشد که بیماری دیگر تمامِ داستان یک انسان نباشد. چون آنچه ما شبها روی پرده میبینیم، ممکن است روزها و سالها بعد، نحوه نگاه ما به خودمان و به آدمهای اطرافمان را شکل دهد.
