در روزهای اخیر، همزمان با افزایش تنشهای منطقهای، بار دیگر موضوع «کلیر شدن آسمان» ایران و سرزمینهای اشغالی به یکی از سوژههای داغ شبکههای اجتماعی تبدیل شده است. این شایعات معمولاً با غروب آفتاب شدت میگیرد و بهویژه در کانالهای تلگرامی دستبهدست میشود.
در میان این فضاسازیها، چند پرسش اساسی برای افکار عمومی مطرح شده است:
نوتام (NOTAM) چیست؟
آیا در شبهای گذشته نوتامی برای ایران صادر شده است؟
و مهمتر از همه، چگونه میتوان شایعه را از اطلاعیه رسمی تشخیص داد؟
NOTAM چیست؟
«نوتام» (NOTAM) مخفف Notice to Airmen و بهطور رسمی «اعلامیه به خلبانان» است. نوتام یک پیام کاملاً رسمی هوانوردی است که توسط مراجع ذیصلاح صادر میشود و اطلاعات ضروری درباره شرایط خاص، خطرات احتمالی یا تغییرات موقت در فرودگاهها و مسیرهای پروازی را در اختیار خلبانان قرار میدهد.
این اطلاعیهها میتوانند شامل مواردی مانند:
- بسته بودن باند فرودگاه
- از کار افتادن تجهیزات ناوبری
- محدودیتهای موقت پروازی
- تمرینها یا مانورهای نظامی
باشند.
نکته مهم این است که صدور نوتام الزاماً بهمعنای جنگ، حمله یا بحران امنیتی نیست؛ بلکه صرفاً اطلاعرسانی فنی برای حفظ ایمنی پروازهاست. نوتامها اساساً برای خلبانان و مدیریت فضای هوایی طراحی شدهاند، نه برای مصرف خبری یا عمومی.
آیا این روزها نوتام داشتهایم؟
پاسخ به این سؤال تنها از مسیر منابع رسمی هوانوردی امکانپذیر است، نه از تصاویر و ادعاهای شبکههای اجتماعی. مراجع معتبر بررسی نوتام عبارتند از:
- سامانهها و سایتهای رسمی هوانوردی کشورها
- پایگاههای اطلاعاتی بینالمللی مانند ICAO و FAA
- وبسایتهایی نظیر notaminfo.com که متن و محدوده نوتامها را بهصورت نقشه و جزئیات زمانی نمایش میدهند
تنها با مراجعه به متن رسمی نوتام میتوان درباره وجود، نوع و اعتبار آن اظهارنظر کرد.
«کلیر شدن آسمان»؛ واقعیت یا شایعه؟
یکی از پرتکرارترین ادعاها در فضای مجازی، «کلیر شدن آسمان» و تفسیر آن بهعنوان لغو نوتام یا باز شدن کامل فضای هوایی است. در اینباره چند نکته کلیدی وجود دارد:
- نوتام همیشه بهمعنای پرواز ممنوع نیست. بسیاری از نوتامها محدودیتهای جزئی، موضعی یا کوتاهمدت را شامل میشوند.
- تصاویر گرافیکی و نقشههای رنگی منتشرشده در شبکههای اجتماعی، سند رسمی محسوب نمیشوند.
- بسیاری از این تصاویر بدون ذکر منبع معتبر منتشر میشوند و صرفاً نمایش گرافیکی دادهها هستند، نه متن رسمی نوتام.
لغو نوتام نیز قاعده مشخصی دارد. پیام رسمی لغو با عنوان NOTAMC صادر میشود و تنها در متن رسمی نوتام قابل تشخیص است، نه از شایعات، شنیدهها یا تفسیرهای شخصی.
تفاوت نوتام با سایتهای ردیابی پرواز
یکی از سوءتفاهمهای رایج، ارتباط دادن سایتهای ردیابی هواپیما با وضعیت نوتام است. وبسایتهایی مانند:
- flightradar24
- planefinder
صرفاً با استفاده از دادههای ADS-B، موقعیت لحظهای هواپیماها را نمایش میدهند؛ از جمله:
- محل فعلی پرواز
- مبدأ و مقصد
- ارتفاع و سرعت
- نوع هواپیما و شماره پرواز
این سامانهها هیچ اطلاعاتی درباره نوتام، محدودیت هوایی یا علت باز و بسته بودن آسمان ارائه نمیدهند و جایگزین منابع رسمی هوانوردی نیستند.
آنچه در شبکههای اجتماعی درباره «کلیر شدن آسمان» یا «لغو نوتام» منتشر میشود، اغلب با واقعیت فنی و رسمی هوانوردی تفاوت دارد.
تنها مرجع قابل اتکا، متن رسمی نوتام صادرشده از سوی مقامات ذیصلاح است و نه تصاویر بدون منبع یا برداشتهای غیرتخصصی.
