کراتیت آکانتامبا یک عفونت انگلی نادر اما بسیار خطرناک چشم است که عمدتاً در میان استفادهکنندگان از لنز تماسی دیده میشود و در صورت تشخیص دیرهنگام، میتواند به آسیب دائمی قرنیه و حتی از دست رفتن بینایی منجر شود.
آکانتامبا یک انگل تکسلولی است که بهطور طبیعی در آب و خاک وجود دارد و گاهی از طریق تماس لنز تماسی با آب، مانند هنگام دوش گرفتن، شنا یا شستوشوی نادرست لنز، وارد چشم میشود. خراشهای سطحی قرنیه که بر اثر استفاده از لنز ایجاد میشوند نیز میتوانند مسیر ورود این انگل را هموار کنند. آکانتامبا قادر است روی سطح لنز باقی بماند یا بین لنز و چشم گیر کند و به لایههای عمیقتر قرنیه نفوذ کند.
علائم اولیه کراتیت آکانتامبا شامل قرمزی چشم، درد، حساسیت به نور، اشکریزی و تاری دید است؛ علائمی که شباهت زیادی به التهابهای ساده چشم یا عفونتهای ویروسی و باکتریایی دارند. همین شباهت باعث میشود بیماری در بسیاری از موارد به اشتباه تشخیص داده شود و درمانهای معمول نهتنها مؤثر نباشند، بلکه گاهی روند تخریب قرنیه را نیز تشدید کنند.
محققان هشدار میدهند نادر بودن این بیماری باعث شده است آگاهی درباره آن حتی در میان برخی چشمپزشکان محدود باشد. شایعترین تشخیص نادرست، کراتیت هرپس سیمپلکس است که خود یکی از دلایل مهم نابینایی ناشی از عفونتهای چشمی محسوب میشود.
درمان کراتیت آکانتامبا فرآیندی پیچیده، طولانی و اغلب دردناک است. درمان اولیه معمولاً با قطرههای ضدانگلی آغاز میشود که ممکن است نیاز به مصرف طولانیمدت، حتی برای ماهها یا سالها داشته باشند. در صورت تأخیر در تشخیص و درمان، این انگل با تغذیه از بافت قرنیه موجب التهاب شدید و آسیب غیرقابل جبران میشود و در موارد پیشرفته، پیوند قرنیه تنها گزینه درمانی باقی میماند. با این حال، پزشکان هشدار میدهند که حتی پس از پیوند نیز خطر فعال شدن مجدد انگل وجود دارد.
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۳ از ۲۰ کشور از جمله ایالات متحده، انگلیس، هند و کانادا، سالانه بیش از ۲۳ هزار مورد کراتیت آکانتامبا در جهان گزارش میشود و ۸۵ تا ۹۵ درصد مبتلایان از لنز تماسی استفاده میکنند.
متخصصان چشم بر اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام تأکید دارند و توصیه میکنند استفادهکنندگان از لنز تماسی هرگز لنز را در تماس با آب قرار ندهند، برای شستوشو و نگهداری لنز فقط از محلولهای استریل تجاری استفاده کنند، محلول جالنزی را هر روز تعویض کنند و در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرعادی، در اسرع وقت به متخصص قرنیه مراجعه کنند.
انجمن لنز تماسی آمریکا نیز با تأکید بر اینکه لنزهای تماسی ابزار پزشکی محسوب میشوند، رعایت دقیق دستورالعملهای بهداشتی از جمله پرهیز از تماس لنز با آب هنگام شنا، دوش گرفتن یا خوابیدن را ضروری دانسته و بر آگاهیبخشی، ارتباط مستمر با ارائهدهندگان خدمات لنز و مشارکت فعال بیماران در استفاده ایمن از لنز تأکید کرده است.
