همشهری آنلاین، فرخنده رفائی: خوابها برای بیشتر انسانها مجموعهای از تصویرها، صداها، احساسات و خاطراتی هستند که از تجربههای روزمره شکل گرفتهاند، اما برای افرادی که بینایی ندارند، دنیای خواب میتواند شکل متفاوتی داشته باشد. برخلاف تصور رایج، نابینایی به معنی نداشتن تجربههای غنی در خواب نیست و مغز همچنان میتواند رویاهایی پیچیده و پرجزئیات بسازد.
تجربه رویا در افرادی که از بدو تولد نابینا بوده اند با افرادی که در طول زندگی بینایی خود را از دست دادهاند متفاوت است و از دیدگاه علوم اعصاب، این تفاوت به انعطافپذیری مغز یا «نوروپلاستیسیته» مربوط میشود.
مغز در واکنش به نبود یا از دست رفتن یک حس، میتواند در نحوه استفاده از شبکههای عصبی خود تغییر ایجاد کند. در افرادی که از بدو تولد نابینا هستند، نواحی مرتبط با پردازش بینایی لزوما غیرفعال نمیمانند و میتوانند در پردازش اطلاعات حاصل از حواس دیگر مشارکت کنند. به همین دلیل، مغز این افراد میتواند صدا، لمس، بو و اطلاعات مربوط به حرکت و فضا را به شکل تجربهای منسجم در خواب نیز بازسازی کند.
افرادی که از بدو تولد نابینا هستند، هیچگاه تجربه دیدن تصاویر، رنگها یا چهرهها را نداشتهاند؛ بنابراین مغز آنها برای ساختن رویا از اطلاعات حواس دیگر استفاده میکند. صداها، بوها، لمس کردن، احساس حرکت و خاطراتی که از محیط اطراف دارند، مواد اصلی رویاهای آنها را شکل میدهند.
به همین دلیل، فردی که از کودکی نابینا بوده است ممکن است در خواب، حضور یک دوست را نه با تصویر چهره یا رنگ لباس، بلکه با ترکیبی از صدا، حالت گفتوگو، رفتار و دیگر نشانههای غیر بصری تجربه کند. این رویاها میتوانند به اندازه خوابهای افراد بینا، زنده و خلاقانه باشند، اما ساختار آنها بر پایه تجربههایی غیر از دیدن شکل میگیرد.
به گزارش پاپیولار ساینس، حدود نیمی از مغز انسان به پردازش اطلاعات دیداری اختصاص دارد و بسیاری از شبکههای عصبی مرتبط با بینایی از سالهای ابتدایی زندگی شکل میگیرند. به همین دلیل، تجربههای بصری نقش مهمی در حافظه و رویاهای افراد بینا دارند. با این حال، نبودن این تجربهها باعث توقف فعالیتهای پیچیده ذهنی در هنگام خواب نمیشود.
بیشتر بخوانید:
- خوابهایی که بیماریهای آینده را پیشگویی میکنند
- راز پشت آهنگهای سمج | چرا گاهی یک آهنگ در ذهن ما گیر میکند؟
- پاسخ به یکی از بزرگترین سوالات تاریخ بشر؛ زبان چگونه متولد شد؟
- آزمایش علمی خروج از بدن نتیجهای عجیب داشت | دو شرکتکننده توانستند پشت دیوار را ببینند
افرادی که در طول زندگی خود بیناییشان را از دست دادهاند، شرایط متفاوتی دارند. آنها پیش از نابینایی مجموعهای از خاطرات تصویری درباره چهرهها، مکانها و اشیا در ذهن خود ذخیره کردهاند و این تصاویر میتوانند همچنان در خوابهایشان ظاهر شوند. برای مثال، کسی که در بزرگسالی نابینا شده است ممکن است سالها پس از از دست دادن بینایی، خوابهایی مشابه افراد بینا تجربه کند.
با گذشت زمان و افزایش تجربههای زندگی بدون بینایی، سهم تصاویر در خواب این افراد کاهش پیدا میکند و عناصر غیر بصری نقش بیشتری در رویاهای آنها پیدا میکنند. این موضوع نشان میدهد مغز انسان انعطافپذیر است و حتی در شرایط تغییرات شدید حسی، همچنان راههایی برای ساختن تجربههای ذهنی پیدا میکند.
