پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز (Johns Hopkins University) در مطالعهای پیشگامانه موفق به شناسایی گروهی از نورونهای باستانی در ساقه مغز شدند که نقش «کلید تمرکز» را ایفا کرده و توانایی مغز برای نادیده گرفتن عوامل مزاحم و انتخاب اطلاعات مهم را مدیریت میکنند.
توانایی تمرکز بر یک موضوع و فیلتر کردن محرکهای اضافی، قابلیتی است که به ما امکان میدهد در محیطهای شلوغ یا حین انجام کار، بر هدف اصلی خود متمرکز بمانیم. این ویژگی که «توجه انتخابی فضایی» نامیده میشود، تنها مختص انسان نیست و بر اساس شواهد تکاملی، صدها میلیون سال پیش در میان مهرهداران شکل گرفته است. اکنون دانشمندان دریافتهاند که نورونهای مسئول این فرآیند در بخشهای تکاملی قدیمی مغز قرار دارند.
این پژوهشگران با بررسی موشها، نورونهای مهاری خاصی به نام PLTi را در ساقه مغز شناسایی کردند که از پیامرسان عصبی گابا (GABA) استفاده میکنند. این نورونها با تنظیم فعالیت ساختاری در مغز به نام کولیکولوس فوقانی، اطلاعات حسی را ترکیب کرده و مانند یک فیلتر، مانع از هجوم پیامهای غیرضروری به مرکز توجه میشوند.
شریش مایسور (Shreesh Mysore)، سرپرست این پژوهش، درباره یافتههای خود گفت: یکی از ویژگیهای اصلی اختلال کمتوجهی بیشفعالی (ADHD) این است که حتی محرکهای بسیار ضعیف هم توجه فرد را از موضوع اصلی منحرف میکنند و ما دقیقاً همین وضعیت را در موشهایی که نورونهای مذکور در آنها غیرفعال شده بود، مشاهده کردیم. وی افزود: نکته قابلتوجه این بود که با بازگشت فعالیت این نورونها، همان موشها توانستند محرکهای مزاحم را نادیده بگیرند و دوباره روی هدف اصلی تمرکز کنند.
این یافته که در ژورنال نیچر کامیونیکیشنز (Nature Communications) منتشر شده است، باوری قدیمی را در عصبشناسی به چالش میکشد که توجه انتخابی را عمدتاً تحت کنترل نواحی پیشرفتهتر مغز یعنی قشر مخ میدانست. این مطالعه نشان میدهد که بخشهای ساقه مغز نیز نقشی اساسی در این قابلیت ایفا میکنند.
اگر این یافتهها در انسان نیز تایید شود، دانشمندان درک عمیقتری از نحوه شکلگیری توجه به دست خواهند آورد که میتواند مسیر را برای توسعه درمانهای دقیقتر برای اختلالاتی مانند ADHD، اسکیزوفرنی و سایر بیماریهای مرتبط با نقص در کنترل توجه هموار کند. پژوهشگران تأکید دارند که اگرچه موشها مدلهای آزمایشگاهی مناسبی برای شناخت مغز هستند، اما نتایج باید با احتیاط به ساختار پیچیده مغز انسان تعمیم داده شود.
