اظهارات تازه شهره آغداشلو درباره روایتهای آزار جنسی مطرحشده علیه آیدین آغداشلو، همسر سابقش، با واکنشهای گسترده کاربران و فعالان شبکههای اجتماعی روبهرو شده است؛ او در این گفتوگو این ادعاها را نادرست دانست و پرسید: «شما چرا باید به منزل مردی بروید که همسرش خانه نیست؟»
شهره آغداشلو در گفتوگویی با فهیمه خضر حیدری در برنامه «میدان» شبکه صدای آمریکا، بار دیگر درباره ادعاهایی که در سال ۱۳۹۹ با عنوان «سوءرفتار جنسی در طول بیش از ۳۰ سال» علیه آیدین آغداشلو مطرح شده بود، موضع گرفت. او با اشاره به مسئولیت اطرافیان افراد در مظان اتهام برای «حقیقتگویی»، گفت این اتهامات ۴۲ سال پس از جدایی او و آیدین آغداشلو مطرح شدهاند.
آغداشلو درباره روایتهای منتشرشده گفت: «یک مشکل من با اینگونه شکایتها در ایران این است که شما به مطرحکنندگان چنین ادعاهایی دسترسی ندارید و نمیتوانید از آنها درخواست مدرک کنید. دشمنی در ایران به ابعادی عجیبوغریب رسیده است. تا جایی که حاضرند سر یکدیگر را ببرند.»
او در ادامه با دفاع از همسر سابق خود اظهار کرد: «من نمیتوانم در مورد آدمی را که میشناختم و نهایت محبت را در زندگیام به من کرد، لطف کرد و همراهیام کرد، لطف کرد و اجازه داد از ایران خارج شوم، چنین باشم. آن هم در حالی که میتوانست از خروج من از کشور جلوگیری کند. بلند بگویم ایشان یکی از مردانی است که بیشترین احترام را برای خانمها قائلاند. این چیزی بود که من در طول شش سال زندگی مشترک با او دیدم.»
بخش دیگری از این مصاحبه که بیشترین واکنشها را به دنبال داشت، به پرسش شهره آغداشلو از یکی از راویان درباره حضور در خانه آیدین آغداشلو مربوط میشد. او گفت: «شما چرا باید به منزل مردی بروید که همسرش خانه نیست؟»
آغداشلو در پاسخ به این پرسش که آیا چنین نگاهی مسئولیت را متوجه زنان و از مردان سلب میکند، اظهار کرد: «شما اگر خودتان را در معرض خطر قرار دهید، مسئولیت با خودتان است.»
او در پاسخ به این پرسش که آیا باید مردان را بهطور بالقوه خطری برای زنان دانست، گفت: «نه الزاماً، هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد.»
آیدین آغداشلو نیز در زمان مطرح شدن این ادعاها در سال ۱۳۹۹، با انتشار بیانیهای در حساب اینستاگرام خود، اتهام آزار جنسی را رد کرده و اعلام کرده بود حق اعتراض حقوقی را برای خود محفوظ میداند.
شهره آغداشلو در بخش دیگری از این گفتوگو، با اشاره به فضای مردسالارانه در ایران، از دختران خانوادههای سنتی خواست برای مراقبت از خود، برخی روابطشان را پنهان کنند. او گفت: «ما در پاریس و سوئیس زندگی نمیکنیم و در فضای مردسالار هر کس باید مراقب خود باشد.»
انتقادها از اظهارات شهره آغداشلو
پس از انتشار این گفتوگو، شماری از کاربران و فعالان اجتماعی، سخنان شهره آغداشلو را مصداق «قربانینکوهی» دانستند. منتقدان معتقدند در پروندههای آزار جنسی، حضور یک فرد در مکان خاص یا اعتماد او به طرف مقابل، مسئولیت رفتار احتمالی فرد دیگر را از بین نمیبرد و نباید جایگزین بررسی مفهوم رضایت و مناسبات قدرت شود.
فاضل ترکمن در یادداشتی درباره این مصاحبه نوشت: «گفتوگو درباره جنبش “میتو” و نسبت آن با هنر، شهرت و قدرت، به یکی از مهمترین بحثهای فرهنگی تبدیل شده است. همانطور که هر ادعایی درباره یک فرد باید در چارچوب اصول حقوقی و امکان بررسی عادلانه دیده شود، دفاعهای مطلق و بدون پرسش از افراد مشهور نیز میتواند به همان اندازه آسیبزا باشد.»
او درباره بخش جنجالی این گفتوگو افزود: «وقتی در برابر ادعاهای آزار جنسی، پرسش اصلی بهجای بررسی رابطه قدرت و مسئولیت فرد صاحب موقعیت، متوجه زن مدعی میشود که “چرا رفتی منزل آن آقا وقتی همسرش خانه نیست؟”، ما با یک الگوی قدیمی مواجه میشویم: انتقال مسئولیت از رفتار فرد قدرتمند به انتخابهای فرد مدعی آسیبدیدگی.»
ترکمن همچنین تأکید کرد: «حضور یک فرد در یک مکان، اعتماد کردن به یک آشنا، یا قرار گرفتن در موقعیتی خاص، هرگز بهخودیخود مسئولیت رفتار احتمالی طرف مقابل را از بین نمیبرد. درک مناسبات قدرت دقیقاً از همینجا آغاز میشود: از این پرسش که آیا شهرت، جایگاه اجتماعی، اعتبار فرهنگی یا موقعیت حرفهای میتواند امکان سوءاستفاده را افزایش دهد یا نه؟»
او در بخش دیگری از یادداشت خود نوشت: «همچنین استدلالی مانند اینکه “مردی که ۴۲ سال پیش ترکش کردم نمیتوانست چنین کاری بکند؟” اساساً پاسخ روشنی به ادعاهای مطرحشده نیست. فاصله زمانی یک رابطه، نه اثبات بیگناهی است و نه دلیلی برای منتفی دانستن امکان وقوع رفتارهای متفاوت در دورههای مختلف زندگی.»
ژیلا، یکی دیگر از کاربران شبکههای اجتماعی، اظهارات شهره آغداشلو را «مجموعهای از تناقضها» توصیف کرد و درباره اشاره او به خروج از ایران نوشت: «آزادی زن هدیه شوهر، پدر یا هیچ قدرت دیگری نیست؛ حق اوست.»
او درباره مفهوم رضایت نیز گفت: «مهمانی رفتن، صمیمیت و یا حتی ارتباط قبلی به معنای رضایت نیست.»
پژمان موسوی، روزنامهنگار، نیز سخنان شهره آغداشلو را «یک خطای فاحش و ناامیدکننده» خواند و نوشت: «اظهارات شهره آغداشلو در جابهجا کردن نقش متهم و قربانی در پروندههای مشابه آیدین آغداشلو، بسیار ناامیدکننده بود.»
او در ادامه افزود: «موضوع فقط آیدین آغداشلو نیست، موضوع “مناسبات قدرت” در پرونده اشخاصی از جنس اوست. فروکاستن این مناسبات به گزاره دمدستی و بلاهتباری چون “اگر خودتان را در خطر بیندازید مسئولیت تماماً با خودتان است” یا “چرا اصلاً باید به خانه او میرفتند و خودشان را در معرض خطر قرار دادند”، فقط پاک کردن صورت مسئله نیست، یک خطای فاحش استراتژیک است.»
