تب خونریزیدهنده کریمه کنگو یکی از بیماریهای ویروسی خطرناک و بومی در ایران است که با آغاز فصل گرما و افزایش فعالیت کنهها، احتمال شیوع آن بهویژه در مناطق جنوب شرق کشور بیشتر میشود.
با شروع فصل گرم سال، مسئولان حوزه بهداشت نسبت به افزایش خطر ابتلا به تب خونریزیدهنده کریمه کنگو هشدار میدهند. این بیماری ویروسی که از طریق کنهها و تماس با دام آلوده منتقل میشود، در برخی مناطق از جمله جنوب شرق کشور و استان سیستان و بلوچستان بیشتر مشاهده شده و از جمله بیماریهای مشترک بین انسان و دام با میزان مرگومیر قابل توجه محسوب میشود.
تب خونریزیدهنده کریمه کنگو یک بیماری ویروسی است که عامل آن از طریق کنههایی به نام «هیالوما» در طبیعت حفظ و منتقل میشود. به همین دلیل حذف کامل این بیماری بسیار دشوار است. این بیماری در بخشهایی از آسیا، آفریقا و اروپا گزارش شده و ایران نیز یکی از مناطق بومی آن به شمار میرود. در بسیاری از استانهای کشور، بهویژه در مناطق روستایی، دامداریها و حاشیه شهرها، با گرمتر شدن هوا احتمال بروز این بیماری افزایش پیدا میکند.
کنهها مهمترین ناقلان ویروس تب کریمه کنگو هستند و با افزایش دمای هوا فعالیت آنها بیشتر میشود. تماس مستقیم با دام آلوده، خون و ترشحات حیوان مبتلا یا حتی له کردن کنه با دست میتواند باعث انتقال ویروس به انسان شود.
این بیماری معمولاً با علائمی شبیه یک بیماری ویروسی ساده آغاز میشود اما در مدت کوتاهی ممکن است شدت پیدا کند. تب ناگهانی، سردرد شدید، درد عضلات و مفاصل، ضعف و بیحالی از نخستین نشانههای آن هستند. در مراحل پیشرفتهتر، علائمی مانند خونریزی از بینی و لثه، درد شکم، تهوع، استفراغ و زرد شدن پوست و چشمها نیز ممکن است ظاهر شود. پزشکان تأکید میکنند مراجعه سریع به مراکز درمانی در صورت مشاهده این علائم میتواند نقش مهمی در نجات جان بیمار داشته باشد.
دوره نهفتگی بیماری از زمان تماس با ویروس تا بروز علائم معمولاً بین ۲ تا ۹ روز است، اما پس از گزش کنه علائم اغلب طی یک تا سه روز ظاهر میشود.
میزان مرگومیر این بیماری قابل توجه است و به طور متوسط بین ۳۰ تا ۵۰ درصد برآورد میشود و در برخی طغیانها حتی ممکن است تا ۸۰ درصد نیز برسد، هرچند تاکنون طغیان گستردهای از این بیماری در کشور گزارش نشده است.
تشخیص بیماری معمولاً با بررسی علائم بالینی، سابقه سفر به مناطق روستایی، تماس با دام، تماس با بیمار مبتلا یا گزش کنه انجام میشود.
ویروس تب کریمه کنگو علاوه بر گزش کنه، از طریق تماس با خون و ترشحات دام آلوده یا مصرف گوشت خام و نیمپز نیز منتقل میشود. برای مثال هنگام قطعهقطعه کردن گوشت آلوده امکان انتقال بیماری وجود دارد. همچنین تماس با خون و ترشحات فرد مبتلا نیز میتواند باعث انتقال ویروس شود.
درمان این بیماری بیشتر به صورت حمایتی انجام میشود و شامل تأمین آب و الکترولیتهای بدن است. در صورت افت شدید هموگلوبین ممکن است تزریق خون انجام شود و در موارد خونریزی شدید نیز تزریق پلاکت لازم است. پزشکان در برخی موارد از داروی ضدویروسی ریباویرین نیز برای درمان استفاده میکنند.
افرادی که بیشترین خطر ابتلا را دارند شامل دامداران، قصابها، کارگران کشتارگاهها، کشاورزان و زنان خانهدار در مناطق روستایی هستند که در هنگام ذبح دام یا آمادهسازی گوشت با دام در تماس هستند. کادر درمان نیز به دلیل تماس با بیماران مشکوک در معرض خطر قرار دارند. اگرچه شیوع بیماری بیشتر در مناطق دامداری دیده میشود، اما تماس با دام آلوده در شهرها نیز میتواند موجب انتقال ویروس شود.
کارشناسان بهداشتی یکی از نگرانیهای مهم در فصل گرما را افزایش ذبح دام خارج از کشتارگاههای مجاز میدانند. به همین دلیل توصیه میشود مردم گوشت مورد نیاز خود را تنها از مراکز دارای مجوز دامپزشکی تهیه کنند و از خرید گوشت بدون مهر بهداشتی یا ذبحشده در شرایط غیراستاندارد خودداری کنند.
در حال حاضر واکسنی برای پیشگیری از تب کریمه کنگو در دسترس نیست و به همین دلیل رعایت نکات بهداشتی اهمیت زیادی دارد. از مصرف گوشت خام یا نیمپز باید خودداری شود و گوشت تنها از مراکز معتبر و دارای مهر دامپزشکی تهیه شود. در کشتارگاهها نیز گوشت پس از ذبح حداقل ۲۴ ساعت در دمای یخچال نگهداری میشود که این فرایند میتواند بسیاری از ویروسهای احتمالی از جمله ویروس تب کریمه کنگو را از بین ببرد.
همچنین تماس مستقیم با کنهها یا خون حیوان آلوده باید به طور کامل اجتناب شود و افرادی که در محیطهای پرخطر فعالیت میکنند باید از دستکش، لباس کار و چکمه استفاده کنند. کادر درمان نیز هنگام مواجهه با بیماران مشکوک باید از تجهیزات حفاظتی مانند گان و دستکش استفاده کنند و در صورت مشاهده علائم مشکوک، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
